fa تحولات جمعیت‌شناختی آموزش ابتدایی ایران در سال‌های ۸۵-۱۳۵۰ عمومى General پژوهشي Research <p dir="RTL"><span style="line-height: 1.6em;">&nbsp;آموزش ابتدایی کشور در دهه‌های اخیر تحولات جمعیت‌شناختی قابل توجهی را پشت سر گذاشته است. جمعیت دانش‌آموزی آن تا اوایل دهه‌ی ۱۳۷۰ به‌طور مداوم رشد داشته اما بعد از آن روند کاهشی را پیموده است. به‌دنبال این تغییرات، تعداد کارکنان و معلمین و تعداد آموزشگاه‌ها و کلاس‌های این مقطع نیز تغییر کرده که در شاخص‌های جمعیت‌شناختی آموزش ابتدایی در این سال‌ها نمود یافته است. بسیاری از این شاخص‌ها از قبیل نسبت دانش‌آموز به معلم، تراکم دانش‌آموزی در کلاس و آموزشگاه و هزینه‌ی سرانه برای هر دانش‌آموز در دهه‌ی ۱۳۵۰ رو به بهبود بودند اما در دهه‌ی۱۳۶۰ از استانداردهای لازم دور گشتند و مجدداً از اوایل دهه‌ی۱۳۷۰ روند رو به بهبود خود را آغاز کردند. عوامل بلافصل تأثیرگذار بر این تغییرات شامل تحولات جمعیتی کشور و سطح پوشش تحصیل است. بالا رفتن پوشش ثبت‌نام تا سال ۱۳۶۵ در مناطق شهری و تا سال ۱۳۷۵ در مناطق روستایی یک عامل بسیار تأثیرگذار بود. در این مدت بیش‌تر کودکان لازم‌التعلیم محروم از تحصیل تحت پوشش آموزش پایه قرار گرفتند، به گونه‌ای که شاخص نسبت جنسی دانش‌آموزان ابتدایی در اواخر دوره‌ی مورد بررسی برای کل کشور به زیر ۱۰۵کاهش یافت و سطح پوشش تحصیلی تقریباً کامل شد. در بین عوامل جمعیتی، کاهش مرگ و میر کودکان و نوزادان تا دهه‌ی ۱۳۷۰ یک عامل عمده‌ی افزایش جمعیت دانش‌آموزی در مقطع ابتدایی بود. تأثیر روند باروری تا این دهه کم بود ولی بعد از آن به مهم‌ترین عامل تبدیل شد و کاهش شدید باروری از اواسط دهه‌ی ۱۳۶۰منجر به کاهش قابل توجه جمعیت دانش‌آموزی ابتدایی در دهه‌ی ۱۳۷۰ گردید. مهاجرت‌های خارجی در دهه‌ی ۱۳۶۰که تعداد قابل توجهی پناهنده‌ی افغانی و عراقی به کشور وارد شد تأثیراتی بر روندهای جمعیت‌شناختی آموزش ابتدایی گذاشت. در بعد مهاجرت‌های داخلی، روند شهری شدن جمعیت دانش‌آموزان ابتدایی یکی از پیامدهای آن به‌شمار می‌رود به‌طوری که رشد جمعیت دانش‌آموزی در مناطق شهری تا سال ۱۳۷۵به رغم کاهش باروری سال‌های قبل ادامه پیدا کرد. روندهای کاهشی در حوزه‌ی جمعیت‌شناختی آموزش ابتدایی تا اواخر دوره‌ی مورد بحث ادامه یافت ولی با توجه به موضوع گشتاور جمعیتی و افزایش مجدد موالید پیش‌بینی می‌شود که در آینده‌ای نزدیک دوباره شاهد افزایش جمعیت دانش‌آموزی در این مقطع باشیم. به هر حال، اکنون می‌توان گفت رشد جمعیت دانش‌آموزی تقریباً برابر با رشد جمعیت لازم‌التعلیم شده و عامل پوشش تحصیلی برخلاف گذشته تأثیر چندانی ندارد.</span></p> <p><span style="line-height: 1.6em;">&nbsp;Rotation Primary education of Iran has experienced dramatically demographic dynamics during the last few decades. The number of pupils has increased drastically and continually until early 1990s, but after that somewhat decreased. Along with, the numbers of staffs, teachers, schools and classrooms have changed as well, and these reflected in demographic indices of primary education. Most of these indices, such as pupil to teacher ratio, pupil density in classroom and school and expenditure per pupil improved in 1970s, but it reversed in 1980s and got away from desired standards. These indices improved again in 1990s. Affective proximate factors to this trend included the trend of population growth of the country and dramatic raise in the enrolment rate. Enrolment rate increment was a powerful factor in urban area till mid 1980s and in rural area till mid 1990s. Today, almost all of children 6-10 year old have enrolled in primary education. The sex ratio in primary education decreased continuously and reached below 105 in last period of study. Infant and child mortality increment, between population factors, was an important element of increase in the number of pupils. Fertility began to decline from mid 1980s and this led to intensive decrease of pupil population in 1990s. External migration had its own influence on the number of pupils since there were enormous Afghan and Iraqi refugees during 1980s. With regards to the internal migration, one of its consequences was the urbanism of pupil population in primary education. Decrease in the number of pupils continued up to the present. However, based on population momentum, it is anticipated that the trend will be reversed in upcoming years. Anyway, today it can be said that the growth rate of pupils is nearly equals to the growth rate of 6-10 year old children and henceforth, enrolment rate has not considerably been affected.</span></p> <p></p> آموزش ابتدایی, جمعیت‌لازم‌التعلیم, رشد جمعیت, میزان باروری کل (TFR), میزان مرگ و میر کودکان و اطفال, نسبت شهرنشینی و روستانشینی, پوشش تحصیلی, نسبت جنسی Primary education, 6-10 year old pupils, population growth, total fertility rate, infant and child mortality rate, Urban and rural proportion, enrolment rate, sex ratio, migration 181 212 http://ijoss.srtc.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-70&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Mirzaie محمد میرزایی 1003194753284600169 1003194753284600169 No Hossein Zarghami حسین ضرغامی ho.zarghami@ut.ac.ir 1003194753284600170 1003194753284600170 Yes